25% trager lezen
Je wil dat je website gelezen wordt, dat is duidelijk. Maar wist je dat een tekst op de computer 25% trager wordt gelezen dan een tekst op papier? Gebruikers op internet lezen zelfs niet, ze scannen, stelt Jakob Nielsen, een van de goeroes als het gaat over schrijven voor het web.

"People rarely read Web pages word by word; instead, they scan the page, picking out individual words and sentences. In a recent study John Morkes and I found that 79 percent of our test users always scanned any new page they came across; only 16 percent read word-by-word." (onderzoek 1997)"

De F-vorm
Een boek lees je van links naar rechts en van boven naar onder (in een soort van Z-vorm), maar dat geldt niet op het internet. Gedetailleerde eye-tracking tests hebben ondertussen ook getoond dat surfers een webpagina scannen volgens een grote "F"-vorm. Lezers "scannen" een website pagina op zoek naar bepaalde trefwoorden of opvallende teksten zoals links, tussentitels en onderschriften van foto's.


                                             Bron: Jakob Nielsen's Alertbox

Hyperlinks
De essentie van internet is de hyperlink: het doorverwijzen naar andere pagina's/ plekken op het web. De tekst kan daardoor gemakkelijker in stukken aangeboden worden.

24 op 24
Nieuws hoeft geen dag te wachten: je kan 24 uur per dag publiceren. Nieuwe elementen kunnen sneller aangeboden worden door middel van updates en eventuele foutjes kunnen sneller rechtgezet worden.

Zoeken en archiveren
Internet is een grote bibliotheek, en dat stelt ook eisen aan de inrichting van je website. De populaire startpagina's maken het zoeken direct mogelijk.

• Vb: www.krantenkoppen.be

Personaliseren
Het is mogelijk om te personaliseren. De lezer wordt op maat bediend met nieuws en berichtgeving en kan dit naar eigen inzicht inrichten, bijvoorbeeld via RSS-feeds.

• Vb: iGoogle, Netvibes

Interactie met lezers
Kranten en tijdschriften kennen al sinds jaar en dag de lezersbrief als een vorm van uitgestelde interactie. Op het internet worden lezers evenwel direct betrokken bij wat je doet, hun feedback is ook weer te gebruiken. En lezers zien direct resultaat als ze iets doen. Er is interactie of directe reactie.

Let wel op: er is een verschil tussen een nieuwsbericht en een blogbericht. Waar een nieuwsbericht een objectieve mededeling van feiten bevat, drukt een blogbericht veeleer een (subjectieve) mening van de schrijver uit. Tegenwoordig worden beide vormen al eens door elkaar gebruikt op Internet.

•     Vb: HLN.be (Nieuws), Gentblogt.be (Blog)

Geen beperking in scrollen
Bij een krantenartikel moet je rekening houden met de beschikbare plaats. Is je pagina vol, dan moet je je artikel inkorten. Journalisten moeten zich ook meestal aan een maximum aantal woorden houden. Op Internet kan je eindeloos scrollen, maar het spreekt voor zich dat je hier best niet in overdrijft. Als je je internetbrowser opent, krijg je immers enkel het bovenste gedeelte van je pagina in beeld. Dat moet met andere woorden aanspreken.

Multimediaal
Je kan op een alternatieve manier informatie brengen. Zeg het eens met een foto, met video/audio, met interactieve grafieken. Bewegende zaken (Flash, animated gif, ...) laat je best achterwege.

Communicatieschema
Er wordt wel eens gezegd dat het onmogelijk is om niet te communiceren. Zelfs als je zwijgt, breng je een boodschap over. Essentieel wordt alle communicatie, of het nu gaat om TV, radio, gesprek of tekst op het internet teruggebracht naar het communicatieschema van Jakobson:


    Bron: wikipedia

Drie componenten zijn essentieel: er is altijd een zender die een bericht naar een ontvanger stuurt. Dat gebeurt in een bepaalde omgeving (context), via een bepaald kanaal en in een bepaalde code (~taal)

Als zender is het belangrijk om stil te staan bij het doel van een tekst. Wil ik de mensen louter informeren, wil ik ze tot actie aanzetten, ....

Je moet ook altijd je doelpubliek in het achterhoofd houden. Het spreekt vanzelf dat je tekst anders zal klinken als je als scoutsleider een bericht schrjift voor je leden, de ouders of je medeleiding.

Hou het simpel
‘Schrijven is schrappen' wordt er wel eens gezegd en dat is zeker voor het internet meer dan waar. Doordat je als lezer trager leest, is het belangrijk om korte zinnen te gebruiken, adjectieven te beperken en alle overtollige woorden te weren uit je tekst.

• Fout: "Van de moderne werknemer wordt verwacht dat hij of zij zijn of haar interne en externe arbeidswaarde continu op peil houdt door permanent te schaven aan een flexibele instelling, kerncompetenties en 'portable employability'."
• Goed: "De moderne werknemer houdt zijn arbeidswaarde op peil door zichzelf permanent bij te schaven."

Schrijf actief
Actieve zinnen lezen vlotter dan passieve zinnen. Probeer dus passiefconstructies te vermijden in je webteksten.

• Fout: "De sancties tegen de Birmese junta worden door de lidstaten van de EU verscherpt."
• Goed: "De EU verscherpt de sancties tegen de Birmese junta."

Soms zijn passiefzinnen wel verdedigbaar, bijvoorbeeld als je het lijdend voorwerp uit de zin in de aandacht wil zetten, door het voorin de zin te plaatsen.

• Vb: "Maxima genomineerd voor Dom Bontje Trofee."

In deze zin is het niet zozeer belangrijk om te weten wie Maxima genomineerd heeft, maar wel dat zij het is die genomineerd is.

Spreektaal vs. Schrijftaal
Vlamingen hebben de slechte gewoonte om in geschreven taal plots met woorden op de proppen te komen die ze nooit gebruiken wanneer ze gewoon tegen elkaar spreken. Vervang deze schrijftalige woorden dus best door hun spreektalige variant. Klassiekers zijn: echter, steeds, reeds, vooralsnog...

• Fout: "De koning echter, heeft reeds beslist dat er steeds 12 ministers moeten zijn."
• Goed: "Maar de koning heeft al beslist dat er altijd 12 ministers moeten zijn."

Lege werkwoorden
Lege werkwoorden zijn hulpwerkwoorden die eigenlijk niets bijdragen tot de essentie van de zin. We laten ze dus beter weg.

• Fout: "De groepsleiding heeft voorgesteld dat de leiders hun kampdata zelf zouden moeten kunnen kiezen."
• Goed: "De groepsleiding stelt voor dat de leiders zelf hun verlof kiezen."

Tangconstructies en bijzinnen

Bij een tangconstructie wordt het hulpwerkwoord en het voltooid deelwoord van elkaar gescheiden door andere zinsdelen. Wanneer er te veel informatie tussen beide polen van de tang worden geplaatst, kan de betekenis van de zin wel eens verloren gaan. Het is dan aan te raden om de tang minder breed te maken.

• Fout: "De politie heeft Paris Hilton, die gisteren werd opgepakt voor de diefstal van drie ringen en een armband bij de plaatselijke juwelier weer vrijgelaten."
• Goed: "De politie heeft Paris Hilton vrijgelaten die gisteren werd opgepakt voor de diefstal van drie ringen en een armband bij de plaatselijke juwelier."

Pas ook op voor te lange bijzinnen. Breek die zinnen liever op in verschillende kortere zinnen.

• Nog beter: "De politie heeft Paris Hilton vrijgelaten. Ze werd gisteren opgepakt toen ze drie ringen en een armband stal bij de plaatselijke juwelier."

Naamwoordstijl
Vlamingen hebben nogal eens de neiging om van werkwoorden substantieven te maken door er ‘het' voor te plaatsen. We kunnen dit vermijden door er een volwaardig substantief van te maken of door het werkwoord actief in een zin te gebruiken.

• Fout: "De politie heeft het gebruiken van TNT bij het produceren van vuurwerk streng verboden."
• Goed: "De politie verbiedt dat je TNT gebruikt bij de productie van vuurwerk."

Afkortingen
Let op met afkortingen in je teksten. Ze vertragen je leessnelheid, aangezien je hersenen de afkorting moeten omzetten in uitgeschreven tekst. Hou er bovendien rekening mee dat niet elke afkorting door iedereen gekend is.

Fout: "Het is een studiedag van Jeugdwerknet i.s.m. Graffiti Jeugddienst."
Goed: "De studiedag is een samenwerking tussen Jeugdwerknet en Graffiti Jeugddienst."

Letterwoorden
Het jeugdwerk is vergeven van afkortingen en letterwoorden. Je schrijft ze best eenmaal voluit, zodat je ze achteraf in de tekst gewoon kunt afkorten.

    Vb: "De Vlaamse Dienst voor Speelpleinwerk (VDS) besliste gisteren..."

Cijfers
Er zijn niet echt regels als het gaat om cijfers al dan niet voluit schrijven. De enige regel is dat het de leesbaarheid niet in het gedrang mag brengen. Ook andere hulpmiddelen als puntjes, komma's enzovoort kunnen daarbij helpen. Munteenheden schrijf je in doorlopende tekst ook best voluit en achter het bedrag.

• Fout: "Hun subsidie bedraagt € 20000000."
• Goed: "Hun subsidie bedraagt 20 miljoen euro."

Schrijven voor het web is meer dan tekst alleen. Op het internet moet je ook rekening houden met andere elementen die je tekst zo aantrekkelijk maken voor je lezerspubliek. Hieronder enkele richtlijnen:

Lettertype
Je hebt twee soorten lettertypes: Serif (met krulletjes) en Sans Serif (zonder krulletjes). Serif lettertypes leunen dichter aan bij geschreven tekst en bevorderen vooral in gedrukte media de vlotheid van het lezen. Op schermen (internet, maar ook powerpointpresentaties) is evenwel een Sans Serif lettertype aan te raden. Dat maakt de letters duidelijker leesbaar. Hieronder de meest gebruikte lettertypes:


Er bestaan nog veel meer sans serif lettertypes, maar kijk uit voor al te exotische varianten. Als het lettertype niet geïnstalleerd is op de computer van de lezer, zal het immers automatisch vervangen worden door een ander lettertype!

Kleuren
Op internet kun je vrolijk experimenteren met kleuren, maar dat komt de leesbaarheid van je tekst niet altijd ten goede.

Let op voor al te kleine contrasten tussen je tekstkleur en achtergrondkleur (vb 1 en 3). Let ook op voor rood-groen combinaties (vb. 2): mensen met daltonisme (een vorm van kleurenblindheid) hebben problemen om beide kleuren uit elkaar te houden.

Zwart op wit is nog altijd de duidelijkste kleurencombinatie. Andere kleuren kunnen wel om accenten te leggen in je tekst (bijvoorbeeld al je links in het groen), maar let ervoor op dat je tekst geen kleurboek wordt!


Hoofdletters
Begin elke nieuwe zin met een hoofdletter. Volledige zinnen in hoofdletter zijn uit den boze.

Alinea's
Alinea's zijn op internet per definitie zo kort mogelijk. Ze bevatten slechts een hoofdidee. Zet die kernwoorden eventueel in het vet. Zo wordt meteen duidelijk waarover die specifieke alinea gaat. Gebruik witregels tussen de verschillende alinea's. Dat zorgt voor rust en overzicht in je tekst.

Scanbare tekst
Doordat lezers op internet lezen in een F-vorm, moet je ervoor zorgen dat je de aandacht trekt door visuele elementen te gebruiken. In onderstaande voorbeelden wordt gebruik gemaakt van tussentitels, grote sprekende foto's, citaten, tabellen, bullet lists...